Metselverbanden
Veel metselverbanden vinden hun oorsprong in metselwerk van steensmuren en dikker. Om een sterk verband te krijgen moesten de halfsteenslagen ook in de muurdikte worden gekoppeld, waardoor afwisselend strekken en koppen in de lagen zichtbaar worden. Omdat sinds de komst van de spouwmuur nog hoofdzakelijk halfsteens muren worden gemetseld, zien we ook veel nieuw metselwerk in metselverbanden die zonder veel hakken of zagen geschikt zijn voor halfsteens muren, zoals het halfsteens verband. Anderzijds neemt de belangstelling voor historische metselverbanden de laatste jaren toe onder invloed van de trend naar historiserende bouwstijlen. Daarnaast zijn er ook architecten die juist op zoek gaan naar vernieuwingen in de toepassing van metselwerk en daarbij het sierelement en de esthetische waarde van het metselwerk sterker op de voorgrond brengen. Naast de traditionele metselverbanden zullen wij in deze informatie ook aandacht schenken aan meer vernieuwende en eigentijdse toepassingen van metselverbanden.
- Blokverband
- Engels verband
- Frans verband
- Halfsteensverband
- Kettingverband
- Klezoorverband of klezorenverband
- Koppenverband of patijtsverband
- Kruisverband of Hollands verband
- Noors verband
- Patijtsverband of koppenverband
- Spiraalverband
- Visgraatverband of keperverband
- Vlaams verband
- Vrij verband of wildverband
- Wildverband of vrij verband
- Andere verbanden:
- Schuine strek of (boeren)vlechtingen
- Verlijmde baksteen in soort blokformaat
Blokverband
- kenmerkend is het "blok" dat door de lagen strekken recht boven elkaar wordt gevormd.
Een blokverband van uitsluitend strekken die recht boven elkaar liggen, komt zelden voor door de constructieve zwakte, doordat enig verloop snel zichtbaar is en het te "goedkope" uiterlijk. Het blokverband ontstaat wanneer men van twee of meer strekken of koppen blokjes vormt en die afwisselend met de voegen horizontaal en verticaal naast en op elkaar stapelt. Tussen de blokjes lopen de horizontale en verticale voegen in elkaars verlengde. Het blokkenmotief kan op verschillende wijzen worden vormgegeven
Engels verband
- het stramien is kop-strek-strek-strek, kop-strek-strek-strek, enz.
- 1e laag begint met een drieklezoor, 2e laag met een kop enz.
Het Engels metselverband lijkt in zoverre op het kettingverband dat hier in elke laag niet twee maar drie strekken worden afgewisseld met een kop. De koppen liggen hierbij steeds midden boven de middelste van de drie strekken en dus ook recht boven elkaar. De hoek wordt gevormd door twee drieklezoren naast elkaar, of een strek met een klisklezoor te gebruiken. Het Engels metselverband levert toegepast in een halfsteensmuur nog relatief weinig hak- of zaagwerk en is daarom geschikt voor halfsteens werk in met name grotere muurvlakken.
Frans verband- bestaat uit 2 koppen gevolgd door een strek, let op de plaats van de koppen
- 1e laag drieklezoor kop kop strek
- 2e laag kop strek kop kop
- 3e laag drieklezoor kop kop strek
- 4e laag kop strek kop kopHalfsteensverband
- elke laag stenen verspringt één halve steen ten opzichte van de voorgaande.Het halfsteensverband bestaat vrijwel geheel uit lagen met strekken, die steeds een halve steen verspringen. Halfsteensverband is een zeer economisch metselverband met slechts weinig afval door zaag- knip- of hakwerk en constructief sterk (de stenen grijpen maximaal in elkaar). Op de hoeken kunnen de stenen gewoon doorlopen. Alleen op hoeken en bij muurbeëindigingen en penanten komen koppen in het zicht. Het overgrote deel van het schoonmetselwerk in Nederland voor buitenspouwbladen en binnenmuren wordt uitgevoerd in halfsteensverband.
Variaties op het halfsteens verband zijn mogelijk door de verspringing niet in elke laag, maar per twee of drie lagen te laten plaatsvinden.Kettingverband
Het metselverband waarbij elke laag uit twee strekken en één kop bestaat en om en om de kop en strekken boven elkaar liggen. Zie noors verband.Klezoorverband of Klezorenverband
- de lagen overdekken elkaar over de lengte van een klezoor (3/4-steen), ofwel de lagen verspringen een kwart steenHet klezoorverband is verwant aan het halfsteensverband en bestaat eveneens uit lagen van vrijwel
uitsluitend strekken. Bij het klezoorverband verspringen de lagen echter slechts een klezoorlengte in plaats van een halve steen. Op de hoeken wordt aangesloten met een drieklezoor. Het staand klezorenverband is een sier metselverband. Aan het metselverband zelf wordt weinig sterkte ontleend door het metselwerk en het gebruik van (drie-)klezoren bij muurbeëindigingen, op hoeken en tegen muuropeningen brengt een zeker zaag- knip- of hakverlies met zich mee. Bij staand klezorenverband wordt op een hoek altijd met een drieklezoor begonnen. De lagen verspringen dan een klezoorlengte die om de andere laag weer terug verspringt. Zo ontstaat het staand klezoorverband, of klezoorverband met ‘staande tand’. Het is ook mogelijk om de lagen steeds in één richting te laten verspringen. Dan ontstaat het klezoorverband met ‘vallende tand’. Variaties hierop zijn mogelijk door het ritme van de verspringing met een vast aantal lagen te wisselen waardoor een zigzag-ritme ontstaat.Koppenverband of Patijtsverband
- alle lagen zijn koppenlagen
- koppenlagen, verspringen een klezoorZoals de naam al aangeeft bestaat het koppenverband uit lagen met uitsluitend koppen. De koppen zelf
verspringen elke laag een halve kop. Eigenlijk een soort halfsteens metselverband dus. Het koppenverband wordt veel gebruikt bij rondlopende muren, omdat de koppen de ronding gemakkelijker volgen dan strekken en er ook met een kleinere diameter kan worden gewerkt. De binnendiameter van een rondlopende muur moet voor dit soort werk minimaal 80 cm zijn.Kruisverband of Hollands verband
- strekkenlagen verspringen elke laag een kop
(verschil met staand verband waar niet versprongen wordt)
- koppenlagen liggen boven elkaar; strekkenlagen liggen boven elkaar
- na elke laag strekken een laag koppen en andersomHet kruisverband lijkt erg op het staand metselverband, omdat ook dit verband tot stand komt door afwisseling van lagen van strekken met koppen. Het verschil is dat de strekken niet recht boven elkaar liggen, maar steeds een halve steen verspringen. Dit komt tot stand door vanaf de hoeken of muurbeëindigingen de drieklezoren in de strekkenlaag om de ander te laten volgen door eerst een
kop en dan de strekken. In het metselverband herkent men een aaneensluiting, diagonaal, van kruisvormen. Deze kruisvorm wordt in siermetselwerk vaak gebruikt om het metselwerk te accentueren in kleur of door reliëf.Noors verband
- een vorm van kettingverband
- na elke twee strekken een kop
- om en om liggen de lagen exact boven elkaar.Bij het Noors- of kettingverband bestaat elke laag uit een herhaling van twee strekken met één kop. De
koppen in de volgende laag komen telkens boven de stootvoeg tussen de twee strekken van de vorige laag. De koppen komen zo recht boven elkaar te liggen. Het verticale patroon van de koppen die door de stootvoegen tussen de strekken aan elkaar geregen lijken, zou dit verband de naam kettingverband
hebben gegeven.Patijtsverband
Zie koppenverband.Spiraalverband
- elke vorm van metselwerk in een spiraalvormStaand verband
- een laag strekken boven een laag koppen en andersom
(verschil met kruisverband, waarbij de strekkenlagen een kop verspringen)
- alle strekkenlagen liggen boven elkaar
- alle koppenlagen liggen boven elkaarHet staand verband bestaat uit om-en-om afwisselend strekkenlagen met koppenlagen. De koppen verspringen een klezoor ten opzichte van de strekken. Zowel de strekken als de koppen liggen recht boven elkaar. Dit metselverband wordt ook wel Hollands verband genoemd. Het staand verband is typisch een verband voor steensmuren of dikker vanwege de koppenlagen. Op de hoeken en bij muurbeëindigingen wordt met drieklezoren gewerkt.Visgraatverband of Keperverband
- strekken in een visgraatmotiefVlaams verband
- alle lagen bestaan uit kop-strek-kop-strek enz.
- om en om wordt begonnen met een drieklezoor Sommige metselverbanden zijn typerend voor een bepaalde streek of land en worden genoemd naar de
streek of het land van herkomst. Het Vlaams en het Hollands verband zijn daar voorbeelden van. Bij Vlaams verband bestaan de lagen uit achtereenvolgens een kop, een strek, een kop, een strek enzovoorts. De kop in een laag ligt altijd midden boven de onderliggende strek. Begint men op een hoek met een kop, dan krijgt de volgende laag een drieklezoor. De hoek wordt afgemaakt door aansluitend aan de drieklezoor twee lepe stenen te gebruiken. Dit zijn stenen met een afgeschuinde hoek. Bij muuronderbrekingen in Vlaams verband wordt in plaats van één drieklezoor ook wel een klisklezoor naast een kop gebruikt. Men noemt dit de Oud-Hollandse hoekoplossing.Wildverband of vrije metselverbanden
Metselverband waarbij de stootvoegen niet op eenzelfde lijn liggen. Dit metselverband is het oudste omdat vroeger de maten van de handgebakken stenen niet alle gelijk waren en dus geen fraaie gelijkmatige stootvoegen op één lijn waren te krijgen. - max. 4 strekken achter elkaar
- max. 3 koppen achter elkaar
- max. 6 lagen met vallende tand (met muizentrappetje in blauw)
Bij wildverband worden koppen en strekken in ogenschijnlijk willekeurige volgorde in het metselwerk opgenomen. Om dit gevelbeeld te verkrijgen dient de metselaar echter goed op te letten dat er niet ergens in het metselwerk plaatselijk toch onbedoelde regelmatige patronen ontstaan.
Voor de maatvoering van het metselwerk kan men halfsteensverband als uitgangspunt nemen en voor muuropeningen en muurvlakken dezelfde formules gebruiken. Bij smalle muurdammen zal de metselaar door gebruik van klezoren proberen het gevelbeeld zo goed mogelijk te continueren.
Advertentie
Bouwnieuws
Nieuwsbrief
 |
Vul hier uw e-mail adres in: |
