Geluidsisolatie is het afschermen van een ruimte voor geluid van buitenaf. De meeste geluidsisolatie vindt plaats van woningen voor geluid vanuit de omgeving. Om ons te beschermen tegen extern geproduceerd ongewenst geluid, worden steeds strengere eisen gesteld aan de geluidsisolatie van bouwdelen. Hierbij kan de geluidsisolatie vaak worden gerealiseerd in combinatie met de thermische isolatie.

De meeste geluidsisolatie vindt plaats van woningen voor geluid vanuit de omgeving, zoals een industrieterrein, een weg of een spoorlijn. Bij woningen komen vaak in de eerste plaats de ramen in aanmerking voor verbetering. Dubbel glas is voor geluidsisolatie vaak effectiever dan enkel glas, zeker indien er een grote spouw wordt aangebracht tussen de twee glasvlakken en glas van verschillende dikte wordt toegepast. In bijzondere situaties wordt er wel driedubbel glas toegepast. Als een woning tegen geluid geïsoleerd is, is het beter om de ramen tegen het geluid gesloten te houden. Om dan toch te kunnen ventileren worden suskasten aan de buitenzijde voor de ventilatieroosters toegepast. In sommige gevallen moeten ook de muren of houten panelen van een woning tegen geluid geïsoleerd worden. De Nederlandse Praktijk Richtlijn (NPR)5070 geeft praktische bouwkundige details t.b.v. geluidsisolatie.

Geluidsisolatie
Geluidsisolatie is een complexe materie. Het ondoordacht toepassen van onjuiste constructies en materialen kan een averechts effect hebben. Welke materialen en constructies zijn geschikt, welke minder en welke helemaal niet?

Lucht- en contactgeluid
We kunnen onderscheid maken tussen twee soorten geluid: lucht- en contactgeluid. Bij luchtgeluid wordt eerst de lucht in trilling gebracht. Die lucht brengt op zijn beurt de begrenzingsvlakken van het vertrek in trilling. Voorbeelden van luchtgeluiden zijn: spreken, zingen, vioolspelen e.d. Bij contactgeluid brengt de geluidbron rechtstreeks het vlak, waar die bron op staat, valt of aan bevestigd is, in trilling. Bijvoorbeeld: lopen, stampen, vallende voorwerpen, sanitaire geluiden e.d. Een luidsprekerkast die star aan de bouwconstructie is bevestigd, of op de vloer staat, produceert naast luchtgeluid ook contactgeluid. Ook een cello of een piano die op de vloer staat doet dat.
De bestrijding van contactgeluiden moet vooral bij de bron worden gezocht, door te voorkomen dat het contactgeluid wordt opgewekt. Bijvoorbeeld door het verend ophangen van een speakerbox. Zo worden door het leggen van een zachte vloerbedekking en/of het dragen van zacht schoeisel loopgeluiden effectief bestreden. Het tegenhouden van eenmaal opgewekt contactgeluid is veel ingewikkelder.

Luchtgeluidsisolatie

De luchtgeluidsisolatie van een constructie is in wezen het verschil in geluidsniveau tussen het zogenaamde zendvertrek en het ontvangvertrek. Voorbeeld: twee woonkamers met daartussen een woningscheidende wand. De geluidsisolatie (R) is frequentie-afhankelijk en wordt per tertzband uitgedrukt in dB. Deze R -waarde wordt voor de verschillende tertzbanden (toonhoogten) gegeven van 100 tot 3150 Hz. De globale prestatie voor het volledige spectrum wordt aangegeven door een globale index die een frequentieweging omvat. In Nederland worden op dit moment de volgende indices gehanteerd: Rw(c;ctr) , eenheid dB. De van oudsher bekende Rw is uitgebreid met twee correctiefactoren, de "c" staat voor het spectrum buurgeluid, de "ctr" voor het spectrum verkeersgeluid. Voorbeeld: de luchtgeluidsisolatie van een wand bedraagt Rw(c;ctr) = 46(-2;-8) Hoe hoger de Rw , hoe beter de geluidsisolatie. De Rw(c;ctr) wordt ook in Europees verband gevoerd.

Ilu,k , eenheid dB, karakteristieke isolatie-index voor luchtgeluid. Deze eenheid staat vermeld in het Bouwbesluit en wordt alleen in Nederland gebruikt. Als minimum eis tussen twee woonkamers, gemeten in de praktijk geldt: Ilu,k ³ 0 dB. Tussen de Rw en de Ilu,k bestaat de volgende zeer globale relatie: Ilu,k = Rw - 53 dB.

Zwaar en slap
Bij de bestrijding van met name luchtgeluid is een meer fundamentele kennis van het gedrag van geluid in lucht en begrip van het gedrag van materialen van belang. Geluid is een beweging, een trilling, die via de lucht, ons oor bereikt. Iedereen weet dat iets wat zwaar is, moeilijker in beweging is te krijgen dan iets wat licht is. Geluidsisolatie begint daarom met gewicht. Een dichte massieve, zware vloer houdt dus beter geluid tegen dan een dunne lichte.
Maar ook de aard van het geluid is van invloed op de geluidsisolatie van een wand of vloer. Lage tonen worden minder goed tegengehouden dan hoge tonen. Zo kan bijvoorbeeld een dunne lichte vloer sisgeluiden nog wel goed isoleren maar bromgeluiden niet. Vooral houten-balken-vloeren laten het op het punt van de bastonen afweten. Ook door voetstappen bijvoorbeeld worden zij gemakkelijk in trilling gebracht. Een ander belangrijk aspect dat de geluidsisolatie van een materiaal bepaalt, is de zogenaamde buigstijfheid. Buigstijve constructies (gemetselde muren bijvoorbeeld) stralen makkelijker geluid af dan buigslappe (bijvoorbeeld een muur van rubber blokken).
Omdat in de bouwpraktijk gemetselde dragende muren altijd buigstijf (moeten) zijn, zal zo'n muur extra zwaar moeten zijn om toch nog een redelijke geluidsisolatie te bereiken. Dat geldt evenzo voor betonvloeren, hoe zwaarder hoe beter. Lichte constructies moeten noodgedwongen slap zijn. Voorbeelden zijn dunne plaatmaterialen als gipsplaat, spaanplaat en glas. Omdat deze plaatmaterialen erg licht zijn, kunnen ze toch niet concurreren met een zware gemetselde muur.
Het meest ideale materiaal voor geluidsisolatie is zwaar en slap: loodslabben bijvoorbeeld. Een slechte combinatie van materiaaleigenschappen is stijf en licht; zo hebben gipsblokken of een dunne (holle) betonvloer een relatief geringe geluidsisolatie. Uiteraard moet een materiaal niet doorblaasbaar of poreus zijn. Het voertuig voor geluid is lucht. Dus als ergens lucht doorheen kan, kan er in principe ook (lucht)geluid doorheen.

Dubbel met spouw
Wilt u een grotere geluidsisolatie bereiken dan op grond van gewicht en stijfheid van de toegepaste materialen verwacht kan worden, dan heeft het voordelen de muur of de vloer dubbel uit te voeren. Een voorbeeld is een "zwevende" vloer of een vrijdragend plafond. Met zo'n spouwconstructie is het wel oppassen geblazen, omdat ieder contact tussen beide schalen een negatieve invloed heeft op de geluidisolatie. Dat geldt niet alleen voor starre contacten, maar ook voor de lucht tussen beide schaaldelen. De luchtlaag gedraagt zich als een veer tussen twee massa's. Bij bepaalde tonen gaat dit systeem resoneren. Alleen bij hogere tonen zullen de beide massa's onafhankelijk van elkaar kunnen trillen en wordt isolatiewinst geboekt en dus een betere geluidsisolatie behaald.

Tegenwoordig zijn verschillende ontkoppelende geluidsisolatie systemen verkrijgbaar, waarmee zeer hoge geluidsisolatie capaciteiten behaald kunnen worden. Deze voorzien in geluidsisolatie van wanden, plafonds, daken en vloeren. Er bestaan wand -plafond en buitendakse constructies in diverse uitvoeringen en verschillende capaciteiten, toepasbaar afhankelijk van de geluidsisolatie eisen en de reeds bestaande basisconstructies.

Dubbele wanden: het massa-veer-massa systeem

De goede prestaties van dubbele wanden houden verband met het massa-veer-massa systeem. Beide spouwbladen bevinden zich op een in akoestisch opzicht verende tussenlaag. Door de tussenlaag te vullen met minerale wol wordt de geluidsisolatie van dergelijke constructies met 5 tot meer dan 10 dB verbeterd. Hierbij heeft de wol een functie als demper (geluidabsorptie) en een functie als veer.

De geluidsisolatie van dit soort constructies wordt bepaald door de volgende parameters:
1. de massa en buigstijfheid van de beide spouwbladen
2. de dynamische stijfheid van de tussenlaag (veer) die wordt bepaald door :
- de aard van de vulling; lucht, schuim, minerale wol
- de dikte van de spouw, hoe breder de spouw, hoe hoger de isolatie
3. absorberend vermogen van de spouw; minerale wol als demper
4. aanwezigheid van koppelingen tussen de spouwbladen

Er is een aantal wetten dat eisen aan de geluidsisolatie of aan geluidniveaus stelt. Deze zijn de Woning-
wet, de Wet geluidhinder, de Wet milieubeheer en de Luchtvaartwet. Het Bouwbesluit heeft weinig directe samenhang met de Wet milieubeheer. De wet milieubeheer stelt eisen aan de maximale geluidniveaus die bedrijven en inrichtingen mogen veroorzaken. De vereiste maatregelen aan de geluidsisolatie kunnen daarbij veel hoger zijn dan de eisen uit het Bouwbesluit.

Voor de bepaling van o.a. lucht-geluidsisolatie, contact-geluidsisolatie en geluidwering van de gevel worden praktijkrichtlijnen (NPR) gebruikt. Een praktijkrichtlijn biedt een ondersteuning voor de beoordeling of een prestatie kan worden bereikt, het geeft niet de enige mogelijkheid. De NPR 5070 is gericht op de geluidsisolatie tussen woningen. De aansluiting tussen deze NPR (februari 2005) en het Bouwbesluit is niet optimaal. In de NPR wordt onvoldoende rekening gehouden met de zogenaamde somformule, waarmee de geluidsisolatie van individuele verblijfsruimten wordt omgerekend naar verblijfsgebieden.

Massawet

Voor enkelvoudige homogene constructies zoals bijvoorbeeld beton, steen en hout. kan de geluidsisolatie worden afgeleid. Deze is afhankelijk van de massa van de constructie en de frequentie van het geluid. Door aansluitingen e.d. in de praktijk komt de theoretische massawet niet overeen met de geluidsisolatie in de praktijk. Door vele proeven is de ‘praktische massawet’ ontwikkeld, waarmee de geluidsisolatie bij 500 Hz berekend kan worden. De geluidsisolatie bij andere frequenties kan gevonden worden door bij een verdubbeling van de frequentie 5 dB op te tellen bij de waarde bij 500 Hz en bij lagere frequentie 5 dB af te trekken.

Spouwresonantie

Om te voldoen aan hoge geluidsisolatie-eisen heeft men 2 keuzes. Enerzijds kan een grotere massa worden toegepast, anderzijds kan de massa over twee achter elkaar geplaatste wanden worden verdeeld. De luchtlaag tussen deze constructies fungeert als een ‘veer’. Dit soort constructies wordt ook wel massa-veer-massa constructies genoemd. Ook deze constructies hebben een eigen frequentie die heel gemakkelijk in trilling wordt gebracht (spouwresonantie). Bij de resonantiefrequentie is de geluidsisolatie van de constructie gering.

Om gebruik te maken van het nuttige effect van deze constructies moet de spouw voorzien worden van een absorberend materiaal. Bij dichte constructies kan dit in de vorm van steenwolplaten. Ook de spouwresonantie wordt hierdoor deels onderdrukt, omdat de veer bestaande uit lucht vervangen wordt door een slapper materiaal, de isolatie, wat de geluidsisolatie ten goede komt.

Bij het realiseren van de gewenste geluidsisolatie is het belangrijk om de volgende punten in acht te nemen:
• Kies constructies waarvan door middel van laboratoriummetingen de geluidsisolerende kwaliteiten
bewezen zijn;
• De meetresultaten uit het laboratorium moeten als theoretisch maximaal haalbare waarden gezien
worden;
• Doorvoeringen en andere verzwakkingen moeten zoveel mogelijk voorkomen of zorgvuldig afgewerkt
te worden;
• Trillingsopnemende constructies zoals buigslappe voorzetwanden of zwevende dekvloeren moeten
mechanisch volledig ontkoppeld zijn. Eén contactpunt tussen de basisconstructie en de zwevende
dekvloer doet het voordeel van de zwevende dekvloer bijna volledig teniet;
• Een geluidsisolerende constructie is nooit beter dan de zwakste schakel. Ramen, deuren en
ventilatievoorzieningen moeten zorgvuldig gekozen worden om de gewenste geluidsisolatie te kunnen
bereiken. Let ook op dat ingebouwde contactdozen aan beide zijden van de muur NIET tegenover
elkaar liggen.